Zijn bloedige plan van Graeme Macrae Burnet

recensie (2) (1)

Drievoudige moord in de Schotse Hooglanden.

“Ik schrijf dit op verzoek van mijn advocaat, de heer Andrew Sinclair, die me tijdens mijn gevangenschap in Inverness altijd heeft behandeld met een beleefdheid die ik geenszins verdien.”

In het voorjaar van 2014 ging schrijver Graeme Macrae Burnet op zoek naar informatie over zijn grootvader, Donald Macrae, bijgenaamd de stamper. Bij het grasduinen in de archieven van Highland Archive Centre te Iverness vond hij diverse krantenknipsels over het proces van Roderick Macrae. Roderick was 17 als hij in 1869 werd aangehouden voor de moord op drie leden van de Mackenzie clan. Naast die krantenknipsels lag er ook een manuscript van de hand van Roderick. Zijn advocaat had hem opgedragen zijn verhaal te vertellen. Een verhaal over vergelding en machtsmisbruik. Een van de doden was namelijk Lachlan Mackenzie, de rentmeester van het dorpje waar Roderick met zijn familie woonde. Mackenzie deed de familie Macrae, en dan vooral vader John de duvel aan, en misbruikte zijn positie.

Maar in hoeverre klopt Rodericks verhaal? Wat heeft hem tot zijn gruwelijke daden gedreven? Is hij wel toerekeningsvatbaar? Kan zijn advocaat hem redden van de strop? De buren vertellen immers dingen die een nieuw licht op de zaak van de jonge intelligente man schijnen. Ook de rechtbankspecialisten hebben zo hun mening over wat gebeurd is. Eén specialist baseert zelfs zijn bevindingen op metingen van de schedel en de sociale achtergrond van de beklaagde.

Lezers die intussen al naar het Highland Archive Centre te Iverness trokken, kwamen van een koude kermis thuis. ‘Zijn bloedig plan’ is namelijk van A tot Z verzonnen. Burnet is niet de eerste schrijver die zijn lezers wil laten geloven dat zijn boek gebaseerd is op een waargebeurd verhaal, maar hij wist een zeer authentiek verhaal uit zijn vingers te krijgen. ‘Zijn bloedig plan’ flitst je moeiteloos naar de negentiende eeuw met zijn bijgeloof, zijn kijk op criminaliteit en klasse. Naast geloofwaardige personages en een authentiek aanvoelende historische setting word je ook nog getrakteerd op een spannend rechtbankdrama. Voeg daar nog het grimmig landschap van de Schotse Hooglanden aan toe en je hebt een intrigerend boek. ‘Zijn bloedig plan’ was overigens het best verkochte boek op de shortlist voor de Man Booker Prize 2016. Het enige minpuntje: je zou haast willen dat het echt gebeurd was.

His Bloody Project, 2015

Het boek van Memory van Petina Gappah

recensie (2) (1)

Memory’s verhaal.

De Chikurubi gevangenis, Harare, Zimbabwe. De 28-jarige Memory is twee jaar geleden veroordeeld tot de doodstraf wegens moord op de blanke Lloyd Hendricks. Tijdens haar rechtszaak had ze een pro deo advocaat. Nu heeft topadvocate Vernah Sithole zich haar zaak aangetrokken. Meester Sithole is in beroep gegaan tegen de straf en de schuldverklaring. Ook heeft ze Memory gevraagd om haar verhaal neer te schrijven voor de Amerikaanse journaliste Melinda Carter.

Wat volgt is een niet-chronologische volgorde van gebeurtenissen waarmee Gappah van aanvang aan de lezer in de ban weet te houden. Als lezer besef je al snel dat Memory een albino is. Of zoals Memory het stelt: zij heeft een aandoening waardoor ze zwart maar niet zwart is, blank maar niet blank is. Van kinds af aan was Memory een buitenbeentje.

Tot haar negende woonde ze bij haar ouders en zusjes in de township. Dan zouden haar ouders haar verkocht hebben aan Lloyd Hendricks, waardoor Memory opgroeide in zijn villa. Dankzij Lloyd kon ze naar het buitenland gaan studeren. Aanvankelijk merk je dit in de stem van Memory, dat ze in het buitenland heeft gestudeerd, Gappah weet dit niet altijd even consequent vol te houden.

“Ik zou haar graag vertellen dat armoede mij geen angst inboezemt, omdat ik armoede heb gekend en overwonnen. Ik zou haar graag vertellen, al weet ik niet of ze het ooit zou begrijpen, dat zelfs de grote villa’s hun geheime ellende bevatten. Ik zou haar graag vertellen dat ze meer ellende bevatten omdat er meer plaats voor is.”

Vanaf het tweede deel begint ‘Het boek van Memory’ iets voorspellend te krijgen, en wordt het soms een beetje repetitief. Wat best jammer is na het veelbelovende eerste deel. In het derde deel echter weet Gappah het verhaal toch nog een heel andere wending te geven. Je kan je als lezer vragen stellen bij de geloofwaardigheid van het verhaal. Toch is het zeker een boek om toe te voegen aan je leeslijst, of om te ontlenen uit de bib. Door haar stijl, taalgebruik en de verschillende aangesneden thematieken maakt Gappah Afrika en de Afrikaanse cultuur levensecht. Vooral de scènes in de gevangenis, het leven in de township, de verwijzingen naar de Zimbabwaanse politiek en de maatschappij maken ‘Het boek van Memory’ memorabel.

De droom van de Ier van Mario Vargas Llosa

Het geromantiseerde leven van Sir Roger Casement.

Het leven van Sir Roger Casement (1864-1916) is het thema van het boek ‘De droom van de Ier’ van Mario Vargas Lloso. Wie was Sir Roger Casement? Als Brits consul ontpopte Roger Cassement zich tot een van de eerste mensenrechtenactivisten. Zijn rapporten over het koloniale wanbeleid van Leopold II in Congo, en de wrede uitbuiting van de Peruviaanse Indianen sloegen in als een bom, en vestigden zijn naam. Casement gold toen als een held. De held was ook een overtuigd Ierse nationalist. Voor zijn betrokkenheid bij de Paasopstand in 1916 werd Sir Roger Casement wegens hoogverraad in Londen ter dood veroordeeld.

In afwachting van zijn terechtstelling in Pentonville gevangenis hoopte Casement op gratie. Veel van zijn bekende vrienden en sympathisanten staken echter liever niet hun nek uit. De Britse kranten pakten namelijk uit met dagboekfragmenten van Casement, waaruit bleek dat hij homo was. In 1916 was homoseksualiteit in Groot-Brittannië een misdaad. De publieke opinie keerde zich bijgevolg al snel tegen Sir Roger Casement. Het is nog steeds niet duidelijk of Casement die dagboekfragmenten schreef of dat de Brits geheime dienst ze verzon. Kortom, stof genoeg voor een geromantiseerd verhaal.

‘De droom van de Ier’ houdt het midden tussen een biografie en een historische roman, waarbij Vargas Llosa de complexiteit van Casement goed weet over te brengen. De schrijver permitteert zich zijn versie, en gaat ervan uit dat de dagboekfragmenten door Casement werden geschreven. Niettemin ging er veel onderzoek vooraf aan het schrijven van dit boek – wat je duidelijk merkt als lezer.

In chronologisch wisselende hoofdstukken lees je over Casements verblijf in Pentonville gevangenis en over zijn leven tot aan zijn arrestatie. Ik verkoos meestal om te stoppen na een hoofdstuk vooraleer verder te lezen, vooral omdat het soms wat veel werd qua informatie. Zo ontweek ik overigens de stroeve overgang tussen de hoofdstukken. Ik deed lang over dit boek, maar ik nam er graag mijn tijd voor.

El sueño del celta, 2010