Isaac Asimov (1920-1992) was een Russisch-Amerikaanse schrijver van sciencefictionromans.
Samen met Arthur C. Clarke en Robert Heinlein is Asimov een van de belangrijkste sciencefictionschrijvers van de twintigste eeuw. Tot zijn bekendste werk behoort ‘Ik, Robot’, een bundel van korte verhalen. En de Foundation reeks over de ondergang en heropstanding van een galactisch keizerrijk.
Naast zijn sciencefictionwerk was de biochemicus ook een succesvol auteur van populair wetenschappelijke boeken voor een groot publiek.
De Sovjetautoriteiten en de Russische schrijversbond keurden ‘Dokter Zjivago’ af, en nagelden zijn schrijver Boris Pasternak meedogenloos aan de schandpaal. De geest van de roman was namelijk in strijd met de socialistische revolutie van 1917; het deed de revolutie af als een achteruitgang. Omdat geen enkele Russische uitgeverij de roman wou publiceren, werd het manuscript via een tussenpersoon naar Italië gesmokkeld. ‘Dokter Zjivago’ verscheen in 1957 dan ook eerst in het Italiaans en was gelijk een internationale bestseller, tot grote woede van de Sovjetautoriteiten. Bovendien kreeg Boris Pasternak in 1958 de Nobelprijs literatuur toegekend. Een eer, die hij onder politieke druk moest weigeren. Dankzij de internationale belangstelling in volle koudeoorlogstijd voor zijn werk werd Pasternak niet naar de gulag gestuurd.
In 1949 waren er nochtans plannen om de schrijver te arresteren omwille van de controversiële anti-Sovjetroman waar hij aan schreef. Toen Stalin werd geïnformeerd, declameerde hij een door Pasternak vertaald gedicht uit het Georgisch, en zei Pasternak met rust te laten. Dus pakte de KGB Pasternaks minnares Olga Ivinskaja op. Olga werd naar een Siberisch werkkamp gestuurd en kwam na de dood van Stalin in 1953 vervroegd vrij. Na de dood van haar geliefde Borja in 1960 werd zij terug opgepakt, en belandde weer voor verschillende jaren in Siberië.
In ‘Lara’ vertelt Anna Pasternak het verhaal van de relatie van haar oudoom met Olga Ivinskaja en de heisa rond ‘Dokter Zjivago’. Ze licht vooral de rol van Olga Ivinskaja in Boris Pasternaks leven toe. Zonder Olga zou ‘Dokter Zjivago’ volgens haar nooit zijn voltooid of gepubliceerd. Bovendien stond Olga model voor Lara in ‘Dokter Zjivago’, want de getrouwde dokter heeft net als zijn geestelijke vader een minnares.
Anna Pasternaks ‘Lara’ is een mooi beginpunt om iets meer te weten te komen over Boris Pasternaks controversiële anti-Sovjetroman en zijn vruchtbare relatie met Olga Ivinskaja. Het is niet enkel interessant voor literatuurfreaks maar ook voor iedereen die iets meer wil weten over leven in een autoritair regime, waar de koffer om te vluchten altijd klaarstaat. Vlot lezen doet het evenwel niet. ‘Lara’ is met momenten behoorlijk fragmentarisch, gaat te snel over interessante historische feiten en blijft te lang hangen bij de minder interessante feiten. Het veelvuldig citeren uit Pasternaks werk, en vooral uit ‘Dokter Zjivago’ voelt vaak aan als bladvulling.
Oorspronkelijke titel: Lara: The Untold Love Story and the Inspiration for Doctor Zhivago. Jaar van publicatie: 2017. Vertaald door Aad Janssen en Pon Ruiter. Uitgever: Nieuw Amsterdam.
Al wat de de Russische generaal Mikhail Dragomirov schreef in verband met militarisme en oorlogsvoering werd grondig bestudeerd. Dragomirovs kritiek op ‘Voyná i mir’ (Oorlog en vrede) van Lev Tolstoj ging dan ook niet onopgemerkt voorbij. Dragomirov was het weliswaar niet eens met Tolstojs visie over oorlog, hij beval ‘Oorlog en vrede’ aan als een onmisbaar handboek bij elk werk geschreven over de kunst van het oorlog voeren. Ook andere Russische militairen en schrijvers van militaire handboeken staken de loftrompet over de zeer realistische en hoogst kunstzinnige oorlogsscènes van ‘Oorlog en vrede’.
Roman of historisch werk.
Literaire critici hielden zich aanvankelijk op de vlakte. Tot een anonieme recensent zich uiteindelijk uitsprak over wat elke recensent bezighield: hoe moesten ze dit werk van graaf Lev Tolstoj beoordelen? Was ‘Oorlog en vrede’ nu een roman of een historisch werk? Welke stukken waren fictie en welke niet? De blauwbloedige schrijver maakte het zijn criticasters niet makkelijk door te stellen, dat ‘Oorlog en vrede’ noch een roman noch een historische kroniek was. ‘Oorlog en vrede’ was volgens de maatstaven van die tijd inderdaad geen roman, omdat Tolstoj meer dan een verhaal vertelde. ‘Oorlog en vrede’ bevat ook Tolstojs filosofische bespiegelingen over het leven en de mensheid.
In tegenstelling tot de literaire recensenten waren de lezers niet terughoudend. ‘Oorlog en vrede’ kocht direct uit. De meeste lezers hadden het verhaal als feuilleton gelezen in Russkiy Vestnik en waren dolenthousiast. ‘Oorlog en vrede’ in boekvorm verschilde enorm van de in Russiky Vestnik (1865-1867) gepubliceerde versie, want Tolstoj had zijn oorspronkelijk manuscript meermaals herschreven. Tolstojs vrouw, Sophia Tolstaya kopieerde niet minder dan zeven versies vooraleer haar man zijn werk klaar achtte voor publicatie in boekvorm in 1869.
“War is not a courtesy but the most horrible thing in life; and we ought to understand that, and not play at war. We ought to accept this terrible necessity sternly and seriously. It all lies in that: get rid of falsehood and let war be war and not a game. As it is now, war is the favourite pastime of the idle and frivolous.”
Goed gedocumenteerd.
Voor ‘Oorlog en vrede’ had Tolstoj zich heel goed gedocumenteerd. Hij had elk bestaand Frans en Russisch werk over Napoleons oorlog tegen Rusland gelezen, net als brieven, dagboeken en (auto)biografieën van en over Napoleon en andere hoofdrolspelers van die tijd. Daarnaast had hij ook ooggetuigen geïnterviewd. ‘Oorlog en vrede’ speelt zich namelijk af tussen 1805 en 1820 en volgt het leven van vijf adellijke Russische families tijdens de inval van Napoleon in Rusland. Het is met 15 boeken een van de omvangrijkste werken in de wereldliteratuur. Zo’n 150 van de 600 personages in ‘Oorlog en vrede’ hebben echt geleefd.
Voor de realistische oorlogsscènes had Tolstoj geput uit zijn eigen ervaringen als militair tijdens de Krimoorlog. Zoals generaal Mikhail Dragomirov verordende werd ‘Oorlog en vrede’ verplichte leeskost voor Russische officieren. Tijdens de Tweede Wereldoorlog, de grote patriottische oorlog, kregen Russische soldaten stukken uit ‘Oorlog en vrede’ te lezen. Blijkbaar waren ze meer gegrepen door Tolstojs realistische oorlogsscènes dan door wat ze zelf meemaakten aan het front.
Illustratie bij Oorlog en vrede van Leonid Pasternak.
Bronnen: Wikipedia, Wikimedia, Wikiquote en www.warandpeacetolstoy.com. Bron afbeelding: Wikimedia Commons
Boeken 
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.