Boeken

Mevrouw Osmond van John Banville

Het open einde van ‘Portret van een dame’ van Henry James leidde doorheen de jaren tot speculaties. Waarom keert Isabel terug naar haar man en haar ongelukkig huwelijk. Met ‘Mevrouw Osmond’ schreef John Banville een mogelijk vervolg.

Net voor haar vertrek naar het landgoed van haar neef, Ralph Touchett ontdekt Isabel hoe haar echtgenoot haar vele jaren misleid heeft. Tegen Osmonds uitdrukkelijk bevel om niet af te reizen naar Engeland komt Isabel in opstand. Ze wil en ze zal haar stervende neef bezoeken. Hals over kop reist ze af. Na de begrafenis van Ralph keert ze terug naar Rome.

In ‘Mevrouw Osmond’ neemt Isabel haar tijd. Ze reist niet linea recta naar Rome. Ze stelt de confrontatie met haar man uit en broedt allicht op een plan. Want pas op het einde van de roman kom je te weten hoe zij reageert op Osmonds geheim. En hoe ze zich weet te bevrijden uit zijn machtige greep.

Hoe goed de roman ook geschreven is en hoe virtuoos en creatief Banville aan de slag gaat met Henry James’ creatie, het voelde voor mij niettemin bevreemdend aan. Ik kan mijn vinger niet op de zere plek leggen. Maar ik ga een poging doen.

James is voor mij de schrijver van het ongezegde. Rond zijn personage Isabel spelen zich duistere spelletjes af, waar Isabel niets van weet maar dat je als lezer wel aanvoelt en opmerkt. De onthullingen komen niet als een verrassing maar veeleer als een aha-moment, zo zit het dus in elkaar. Ook bij Banville blijf je als lezer tot op het laatst in het ongewisse. Want Banville blijft trouw aan het origineel. Net als in het origineel kent ‘Mevrouw Osmond’ een open einde.

Banville legt echter het ongezegde bij James uit. Dat is nodig voor de lezer die het verhaal niet kent, of die het lang geleden gelezen heeft en opfrissing kan gebruiken. Maar dat neemt de James’ magie wel weg. De relaties tussen de personages zijn conflictueuzer, hun reacties scherper en aangedikter. Zo komt ‘Mevrouw Osmond’ ongewenst over als een aangepast ‘Portret van een dame’ voor de hedendaagse lezer, die niet het geduld noch de moed heeft om James te lezen. Voor wie het allemaal wat scherper, sneller en duidelijker mag. En met een goede afloop.

Ergens vraag ik me af, waar de obsessie vandaan komt om het waarom van Isabels keuze te weten. Niets menselijk is ons vreemd. Dus waarom mag Isabel dan niet de ondoorgrondelijke en onpeilbare vrouw zijn zoals James haar had geconcipieerd?

“In het binnenste van haar ziel bevond zich – dieper verborgen dan haar verlangen naar zelfverloochening – het gevoel dat het erom ging de lange tijd die volgde te leven”.

Bovenstaand motto uit ‘Mevrouw Osmond’ komt uit ‘Portret van een dame’ van Henry James en legt perfect de hoofdgedachte van Banvilles roman uit. In een intervieuw met de universiteit van Chicago noemde Banville zijn literaire uitdaging arrogant, roekeloos en dom.

Oorspronkelijke titel: Mrs Osmond.
Jaar van publicatie: 2017.
Vertaling: Arie Storm (2018).

Portret van een dame van Henry James

Na de dood van haar zus, had Lydia Touchett haar zwager de les gespeld voor de manier waarop hij zijn drie meisjes opvoedde. Haar opvliegende schoonbroer had haar verzocht zich met haar eigen zaken te bemoeien. Na de dood van haar zwager zoekt ze haar nichtjes in de VS op. Als ze terugkeert naar Engeland reist de onafhankelijke Isabel Archer met haar mee.

Isabel wil van haar vrijheid genieten, het leven ontdekken en reizen. Dankzij haar ‘gekke’ tante Lydia zal er een wereld voor haar opengaan. Maar een knappe en interessante vrouw als zij trekt al snel de nodige aanbidders aan. In de VS had ze al een aanbidder in de rijke zakenman Caspar Goodwood.

Goodwood reist haar achterna naar Engeland en Italië, maar Isabel wijst hem af. Ook de rijke lord Warburton wijst ze af. Haar zieke neef Ralph Touchett is tot over zijn oren verliefd op haar, maar hij besluit wijselijk om haar vanaf een afstand te aanbidden. Dankzij Ralph krijgt Isabel een groot deel van de erfenis van haar oom. Enkel zo kan Isabel volgens Ralph een onafhankelijk leven leiden.

Maar een rijke vrouw trekt opportunisten aan. Mevrouw Merle, een oudere, dubbelhartige vriendin weet Isabel te koppelen aan een Amerikaanse weduwnaar, meneer Osmond. Jaren later beseft Isabel dat Gilbert Osmond enkel met haar trouwde omwille van haar geld. Bovendien heeft hij haar misleid, vertelde hij haar leugens over zijn eerste huwelijk en zijn relatie met mevrouw Merle.

In zijn tijd was Henry James (1843-1916) vooral gekend als de schrijver van ‘Portret van een dame’. Het is nog steeds zijn bekendste, en vooral zijn toegankelijkste werk. Voor andere auteurs mag James dan wel de meester zijn, lezers hebben het vaak niet zo begrepen op het werk van James. Dat is jammer, want James’ proza is voor mij altijd een feest. Hij is wel het soort schrijver waar ik mijn tijd voor moet nemen. Vaak moet ik zijn zinnen een aantal keren lezen om te begrijpen waar hij naartoe wil, of wat hij juist bedoelt. Dat was wel niet het geval bij ‘Portret van een dame’, dat vlot en soepel las.

Terwijl het eerste deel van het boek drijft op frivoliteit, heeft het tweede deel een bedrukte en sombere toon. Die toon past bij de beklemde wereld waarin Isabel zit: ze is namelijk ongelukkig in haar huwelijk. Haar man heeft haar wereld verkleind. Het tweede deel draait overigens vooral rond het uithuwelijken van Osmonds dochter Pansy aan een goede – lees rijke – partij.

Het slot is voor Isabel. Haar onafhankelijke geest lijkt toch niet helemaal afgestorven te zijn. Zo gaat ze in tegen de uitdrukkelijke wens van haar man om niet af te reizen naar Engeland om Ralph op zijn sterfbed te zien. En hoewel Goodwood haar de kans geeft om Osmond te verlaten, keert Isabel terug naar Rome, waar ze de voorbije jaren leefde met Osmond. Maar zal en kan ze wel terugkeren naar haar man?

Oorspronkelijke titel: The Portrait of a Lady
Jaar van publicatie: 1881; herzien door James in 1908.

Danielles leeswereld: Shardlake

Ik heb een zwak voor hardcovers. En ze zagen er chique uit. Niet alleen de zwarte kaft sprak me aan, ook de inhoud hield een belofte in aan mysterie en spanning in lang vervlogen tijden. Ik had al over de reeks gelezen en wist dat ze goede recensies kreeg. Die ochtend verliet ik Standaard Boekhandel echter zonder zo’n fraai boek. Want ik wist dat er vrouwenhoofden gingen sneuvelen, en dat er mensen verbrand of gevierendeeld zouden worden voor hun geloof. Mijn afschuw voor ongewenste details is sowieso groter dan mijn liefde voor een boek dat er goed uitziet.

Jaren later ging ik alsnog overstag. Iemand had me een bon uit Knack gegeven. Met die bon kon ik het eerste boek in de reeks kopen. Uiteraard was het geen hardcover maar een gekartonneerde uitgave. Intussen had ik al een boek van C.J. Sansom gelezen, namelijk het controversiële ‘Dominion’ (Mist over Londen).

‘Kloostermoord’ viel echter tegen. Het begin was te houterig. Het hoofdpersonage was allesbehalve aimabel. En de moordenaar en het plot daarrond ongeloofwaardig.

Nog eens jaren later, herlas ik ‘Kloostermoord’. Halverwege het verhaal herinnerde ik me al hoe het ging aflopen. De ergernissen waren dezelfde als zeven jaar geleden. Maar ik had voor een keer eens geen spijt van mijn herlezing van een zwak boek, want ik merkte andere dingen op. Zoals het wankele geloof van de held van de serie. Ooit was advocaat Shardlake een fervent hervormer. Door hetgeen wat hij zag, hoorde en ondervond begon hij te twijfelen. Hoe zou Sansom dat gegeven verder uitwerken in zijn serie?

Omdat ik vorige jaar noodgedwongen een sabbatjaar nam van Boeken, had ik de tijd om eens een serie van dikke boeken te lezen. En ja, er sneuvelen hoofden en andere lichaamsdelen. Dat was nu eenmaal zo in Tudor-Engeland onder Hendrik VIII. Maar al bij al viel dat nog mee.

Matthew Shardlake kent een zekere evolutie, maar niets revolutionair. Psychologie of grootse literatuur moet je niet verwachten in de serie. Want als je de keren gaat optellen dat de auteur schrijft dat die of die verbaasd was of iets zei, dan smijt je zijn boeken tegen de muur. Toch heb ik ze graag gelezen, de Shardlake-serie. Ik was er aan verhangen. Vooral ‘Het zwarte vuur’ en ‘Heartstone’ vond ik schitterend.

Vanaf nu is de Shardlake-serie voor mij wel verbonden aan de oncologische dagkliniek van Stuivenberg. Een herlezing zal hoogstwaarschijnlijk gepaard gaan met het geslurp en het gepiep van de chemo. En de herinneringen aan de mensen die ik daar ontmoette en sprak.

Dit delen:

Dit delen:

Dit delen: