Een kunstenaar van het vlietende leven van Kazuo Ishiguro

Japan tijdens de Amerikaanse bezetting. Het huis van kunstenaar Masuji Ono heeft zwaar geleden onder de oorlog. De verbouwingen en reparaties verlopen traag, want materiaal is schaars. Ook is Ono niet meer van de jongsten. In het huis woont nog enkel zijn jongste dochter, Noriko. Tijdens de oorlog verloor Ono zijn zoon en vrouw. Zijn oudste dochter Setsuko is getrouwd. Setsuko komt zo nu en dan op bezoek bij haar vader en zus.

Momenteel is Ono in onderhandeling met de familie Saito. Taro Saito wil namelijk met de 26-jarige Noriko trouwen. Het is niet de eerste keer dat Ono onderhandelt in een huwelijk voor Noriko. Nu neemt Ono echter het zekere voor het onzekere: hij zoekt een paar mensen op uit het verleden, met de vraag om iets gunstig over hem te zeggen. Uit zijn relaas, vertelt vanuit ik-perspectief, blijkt dat Ono geen onberispelijke reputatie heeft. In aanloop naar de oorlog stopte Ono met het schilderen van taferelen uit het frivole tijdverdrijf van acteurs en courtisanes, of het vlietende leven, en begon kunst ter ere en glorie van het vaderland te maken. Bovendien gaf hij een van zijn leerlingen aan wegens onpatriottisch gedrag. Voor de jonge generatie is Ono een verrader, die uit boetedoening beter zelfmoord zou plegen.

Heeft Ono spijt van zijn oorlogsverleden? Voelt hij zich persoonlijk verantwoordelijk? Vergoelijkt hij zijn idealisme? Was hij gewoon naïef, en heeft hij zich laten meeslepen? Zijn werk uit die periode is alvast netjes opgeborgen. Als hij aan het einde van zijn onbetrouwbare relaas komt, begint hij terug te schilderen. Hij houdt het nu op bloemen en planten.

“Het valt niet mee om de schoonheid van een wereld te doorzien als men de waarde van de wereld zelf in twijfel trekt.”

Naast het terugkijken op een leven gewijd aan kunst, snijdt de kersverse Britse Nobelprijswinnaar literatuur ook thema’s aan, zoals de veranderde positie van de Japanse vrouw, de invloed van de Amerikaanse bezetting op de Japanse samenleving en het verminderde respect ten opzichte van de oudere generatie. ‘Een kunstenaar van het vlietende leven’ doet denken aan zijn belangrijkste werk ‘De rest van de dag’, waarin de Engelse butler Stevens terugblikt op zijn carrière in een sterk veranderde maatschappij. Zowel Stevens als Ono leverde een bijdrage aan de geschiedenis, die slechts bijkomstig was. Met zowel ‘De rest van de dag’ als ‘Een kunstenaar van het vlietende leven’ leverde Ishiguro gedenkwaardige bijdrages aan de literatuur.

Oorspronkelijke titel: An Artist of the Floating World.
Jaar van publicatie: 1986.

De tuin van de avondnevel van Tan Twan Eng

Rechter Teoh Yun Ling gaat vervroegd met pensioen. De dokters hebben bij haar een zeldzame vorm van dementie vastgesteld. Yun Ling verlaat Kuala Lumpur en gaat naar de Cameron hooglanden, naar Yuguri. Yuguri oftewel de tuin van de avondnevel ligt er verwaarloosd bij. Het is 36 jaar geleden dat Yun Ling nog in Yuguri was. Zij heeft de Japanse professor Tatsuji Yoshikawa uitgenodigd om een aantal praktische zaken te regelen, voor ze dement wordt. De professor is geïnteresseerd in Yuguri en vooral in de man, die Yuguri aanlegde, namelijk Nakamura Aritomo.

Yun Ling was 17 wanneer ze voor het eerst van Aritomo hoorde. Haar zus, die dol was op Japanse tuinen, had haar over Aritomo verteld. Tijdens de bezetting van Maleisië door de Japanners in de Tweede Wereldoorlog zaten de zusjes Teoh drie jaar in een jappenkamp. Haar zus heeft het werkkamp niet overleefd. Omdat haar zus  zo graag een Japanse tuin wou, ging Yun Ling naar Aritomo om hem te vragen een tuin voor haar zus te maken. Zij had er tien jaar over gedaan vooraleer zij naar Aritomo ging met haar verzoek; zij haatte immers Japanners. Aritomo weigerde maar nam haar wel aan als leerlinge, zodat zij zelf een tuin kon maken voor haar zus.

‘De tuin van de avondnevel’ gaat voornamelijk over de tijd die Yun Ling doorbracht in Yuguri als leerlinge van Aritomo. De tijd waartegen hun relatie afspeelt, is een roerige tijd voor Maleisië. In zekere zin vormt Yuguri een kunstzinnige enclave van rust te midden van  politieke en maatschappelijke veranderingen. Zowel Yun Ling als Aritomo zijn buitenstaanders. Yun Ling behoort tot de Chinese gemeenschap, en dus tot een etnische minderheid. Naast Yuguri is er de theeplantage van de Zuid-Afrikaanse Magnus Pretorius. De theeplantage, en ook de tuin van de avondnevel blijft op wonderbaarlijke wijze gevrijwaard van de kleine communistische groepjes die dood en terreur zaaien.

Het is overigens op aanraden van haar vriend-buurman Frederik Pretorius dat Yun Ling haar herinneringen aan Yuguri en Aritomo neerschrijft. Haar gast professor Yoshikawa verrijkt haar herinneringen met historische achtergronden, en met wat hij over Aritomo te weten is gekomen, of vermoedt. De Japanse tuinman was namelijk niet zomaar naar Maleisië gekomen. En blijkbaar heeft Yun Ling ook haar geheimen. Die geheimen zien heel langzaam het licht, want ‘De tuin van de avondnevel’ heeft een traag tempo. De thema’s, de culturele en geschiedkundige details en de personages smaken naar meer en doen je lezen. Vooral Aritomo is heel mooi neergezet. Toch kon ‘De tuin van de avondnevel’ deze kiese lezer niet helemaal overtuigen. Het bleef voor mij net iets te eendimensionaal, niettemin ben ik blij dat ik het eindelijk las.

Oorspronkelijke titel: The Garden of Evening Mists.
Jaar van publicatie: 2011.

Spotlight op: Het verhaal van de dienstmaagd

In ‘spotlight op’ ontruk ik een boek en zijn auteur uit de vergetelheid. Vandaag geen vergeten boek, maar een moderne klassieker uit de Angelsaksische literatuur: ‘The Handmaid’s Tale’ van Margaret Atwood.

Sinds de inauguratie van de Amerikaanse president Donald Trump zitten dystopische klassiekers in de lift. Ook Margaret Atwoods ‘Het verhaal van een dienstmaagd’ uit 1985 verkoopt goed. Eerder dit jaar zond de Amerikaanse televisie de serie ‘The Handmaid’s Tale’ uit, gebaseerd op de dystopische roman van de Canadese grande dame en Nobelprijskandidaat.

Met dienstmaagd Vanfred geeft Atwood een koele visie op een toekomstige totalitaire Amerikaanse maatschappij, die extreem christelijke waarden hoog in het vaandel draagt. Die maatschappij, de republiek Gilead, is ontstaan nadat de president van de Verenigde Staten is vermoord.

Omdat de republiek kampt met onvruchtbaarheid zijn vruchtbare vrouwen als Vanfred een zege. Dankzij de dienstmaagden kunnen de gezagsdragers alsnog kinderen verwekken. De vrouwen hebben het maar te ondergaan, want ze zijn onderschikt aan de man.

All you have to do, I tell myself, is keep your mouth shut and look stupid. It schouldn’t be that hard.

Bron foto Margaret Atwood: Wikimedia Commons. De foto is van Frankie Fouganthin.


Bron tekst: Wikipedia