Een opgebrand geval van Graham Greene

Het uitgangspunt van ‘Een opgebrand geval’ is de komst van een vreemdeling in een door missionarissen bestuurde leprakolonie in Belgisch Congo. In een decor ver verwijderd van huiselijke beslommeringen en de wereldpolitiek wou Greene op een dramatische manier uitdrukking geven aan verscheidene soorten van geloven, half geloven en niet geloven. Geloof was belangrijk voor Greene. Als jonge twintiger bekeerde hij zich, na een zware geestelijke crisis, tot het katholicisme.

Geloven doet de vreemdeling die in de leprakolonie aankomt naar eigen zeggen niet meer. Hij ziet geen betekenis meer in zijn werk en beleeft geen plezier meer aan het leven. Door de dokter van de leprozerie wordt hij gediagnosticeerd als het mentale equivalent van een opgebrand geval. Een opgebrand geval is een lepralijder die door alle stadia van zijn ziekte is gegaan, en wiens aangetaste ledematen zijn afgezet. Naar onze tijd vertaalt, lijdt de vreemdeling aan een burn-out.

Toch neemt de man op een gegeven moment de coördinatie van de bouwactiviteiten van het hospitaal op zich. De vreemdeling is overigens niemand minder dan Querry, de wereldvermaarde architect. In zijn nieuwe rol als aannemer krijgt Querry geleidelijk aan terug plezier in zijn werk. Rust is hem echter niet gegund, vooral niet als hij herkend wordt als dé Querry. Bovendien wordt hij – zelfs in Afrika onder de leprozen – een bron van conflicten, waardoor hij weer terug op de vlucht kan slaan. Zo ver komt het echter niet.

‘Een opgebrand geval’ is in vele opzichten een interessante roman. Zo zijn er biografen die menen dat Greene zich in de ambigue Querry beschreef. Wat er ook van zij, de thema’s zingeving en burn-out maken ‘Een opgebrand geval’ tot een brandend actueel boek. Het tropische klimaat en de jungle kan je als lezer haast voelen. Echt beklemmend wordt ‘Een opgebrand geval’ nooit; de onverwachte ietwat absurde humor maakt dat je moet lachen. En er is behoorlijk wat miscommunicatie. Geen boek dat je snel leest, maar één waar je best tijd voor neemt.

Want er was geen stilte, als iemand hier ’s nachts wilde worden gehoord, moest hij zijn stem verheffen om boven het voortdurende gekwebbel van de insecten uit de komen, zoals in een monstrueuze fabriek waar duizenden naaimachines door ontelbaar veel behoeftige naaisters tot een race tegen de klok worden opgezweept.

Oorspronkelijke titel: A Burnt-Out Case.
Jaar van publicatie: 1960.
Uitgeverij De Bezige Bij. Vertaald door Peter Bergsma.

Een echo van de storm van Doris Lessing

‘Een echo van de storm’ is het derde deel van de romancyclus ‘Kinderen van het geweld’. In deze cyclus volg je ‘Martha Quest‘ in haar queeste of tocht door het leven. Op haar drieëntwintigste heeft Martha al een huwelijk achter zich. Daarnaast heeft ze met haar werk voor de communistische partij een andere vriendenkring opgebouwd. Het Marxistische groepje waartoe ze behoort is geheim. Of beter gezegd, het behoort geheim te zijn. In realiteit is het al snel geweten dat Martha en enkele andere leden rood zijn. Dankzij de slag bij Stalingrad kan het rode leger en het Russische bewind op flink wat sympathie rekenen, zodat Martha samen met haar kameraden allerlei vergaderingen van linkse groeperingen en partijen bijwoont.

De voorzitter van hun groepje is een Duitser genaamd Anton Hesse. Als Anton omwille van zijn nationaliteit in de problemen komt, trouwt Martha met hem. Zij maakt zichzelf wijs dat hij om haar geeft, maar het is duidelijk dat ze niet bij elkaar passen. Op seksueel gebied is zij niet te spreken over Antons prestaties, maar zij doet alsof ze tevreden is. Door Antons persoonlijkheid en de constante strubbelingen tussen de groepsleden is het snel afgelopen met hun groep.

‘Een echo van de storm’ komt traag op gang. Met momenten is het saai, maar in zijn geheel is het een interessant verhaal, vooral door een aantal nevenverhalen. Naast raciale spelen er ook sociale en man-vrouwverschillen mee. Zo groeit bij de vrouwen in Martha’s omgeving het besef dat een revolutie tegen de mannen noodzakelijk is. Als lezer besef je dat Martha op weg is naar haar emancipatie, dat ongetwijfeld in boek vier van de cyclus verder zal uitgewerkt worden. Uiteraard voel je ook de politieke veranderingen in Rhodesië, het huidige Zimbabwe, ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. In tegenstelling tot ‘Martha Quest’ en ‘Een goed huwelijk’ heeft ‘Een echo van de storm’ iets tijdloos, waardoor je vaak vergeet dat het verhaal zich meer dan zeventig jaar geleden afspeelt.

Oorspronkelijke titel: A Ripple from the Storm
Jaar van uitgave: 1958

Het boek van Memory van Petina Gappah

De Chikurubi gevangenis, Harare, Zimbabwe. De 28-jarige Memory is twee jaar geleden veroordeeld tot de doodstraf wegens moord op de blanke Lloyd Hendricks. Tijdens haar rechtszaak had ze een pro deo advocaat. Nu heeft topadvocate Vernah Sithole zich haar zaak aangetrokken. Meester Sithole is in beroep gegaan tegen de straf en de schuldverklaring. Ook heeft ze Memory gevraagd om haar verhaal neer te schrijven voor de Amerikaanse journaliste Melinda Carter.

Wat volgt is een niet-chronologische volgorde van gebeurtenissen waarmee Gappah van aanvang aan de lezer in de ban weet te houden. Als lezer besef je al snel dat Memory een albino is. Of zoals Memory het stelt: zij heeft een aandoening waardoor ze zwart maar niet zwart is, blank maar niet blank is.

Tot haar negende woonde ze bij haar ouders en zusjes in de township. Dan zouden haar ouders haar verkocht hebben aan Lloyd Hendricks, waardoor Memory opgroeide in zijn villa. Dankzij Lloyd kon ze naar het buitenland gaan studeren. Aanvankelijk merk je dit in de stem van Memory, dat ze in het buitenland heeft gestudeerd, Gappah weet dit niet altijd even consequent vol te houden.

Vanaf het tweede deel begint ‘Het boek van Memory’ iets voorspellend te krijgen, en wordt het een beetje repetitief. Wat best jammer is na het veelbelovende eerste deel. In het derde deel echter weet Gappah het verhaal toch nog een heel andere wending te geven. Je kan je als lezer vragen stellen bij de geloofwaardigheid van het verhaal. Toch is het zeker een boek om toe te voegen aan je leeslijst, of om te ontlenen uit de bib. Door haar stijl, taalgebruik en de verschillende aangesneden thematieken maakt Gappah Afrika en de Afrikaanse cultuur levensecht. Vooral de scènes in de gevangenis, het leven in de township, de verwijzingen naar de Zimbabwaanse politiek en de maatschappij maken ‘Het boek van Memory’ memorabel.

Oorspronkelijke titel: The Book of Memory
Datum van publicatie: 2 februari 2016