In koelen bloede van Truman Capote

De klinische reconstructie van de moord op een boerengezin.

In de nacht van 14 november 1959 werden Herbert, Bonnie, Kenyon en Nancy Clutter brutaal vermoord op hun ranch in Holcomb, Kansas. Via een tip kwam de politie op het spoor van Perry Smith en Dick Hickock, die de viervoudige moord bekenden.

‘In koelen bloede’ begint bedrieglijk onschuldig en idyllisch. Herb Clutter staat immers voor alles wat de Amerikaanse droom inhoudt: succes door hard werken. Het is dan ook een shock voor de inwoners van Holcomb dat juist het gezin van Herb Clutter brutaal wordt uitgemoord. Treffend is, dat anderen – vrienden, buren en de politie – het vinden van de lichamen beschrijven. Het is de waarneming die overheerst in ‘In koelen bloede’, wat zich vertaalt in een afstandelijke haast emotieloze stijl.

‘In koelen bloede’ volgt grotendeels de moordenaars vanaf hun aankomst in Kansas in november 1959 tot hun executie op 14 april 1965. Een verhaal, waarbij ik net niet in hun huid zat. Dick en Perry staan voor de keerzijde van de Amerikaanse droom, want hard werken is geen garantie voor succes, zeker niet als je uit een kapot gezin komt zoals Perry Smith. Of een gezin dat net het hoofd boven water weet te houden zoals bij Dick Hickock.

Door de exact getimede klinische oneliners kan je onmogelijk sympathie opbrengen voor Dick en Perry.  Soms had ik het moeilijk met die net iets te perfecte zinnen en situaties die Capote creëerde, want hij verweefde immers romantechnieken met waargebeurde feiten en personen. Soms lijkt het alsof hij meer begaan was met de esthetiek dan met de waarheid. Maar dan ga ik allicht voorbij aan Capotes inzicht en waarneming, en dat zou niet correct zijn. Extra opzoekwerk via internet bevestigde dat Capote een goed inzicht had in Dick en Perry. Als het niet omwille van die klapper was die Dick op het oog had, en Perry daar niet op ingegaan was, dan hadden beide allicht nooit de lus van de hangman rond hun nek gekregen. Het was juist de dynamiek tussen beide mannen die resulteerde in een viervoudige moord.

Met ‘In koelen bloede’ schreef Capote meer dan zomaar een reconstructie van een moord op een boerengezin. Hij schreef een klassieker. Ik vond het alvast steengoed.

Oorspronkelijke titel: In Cold Blood.
Jaar van publicatie: 1965.

De ooggetuige van Ernst Weiß

De opkomst van Hitler.

Ernst Weiβ schreef zijn bekendste boek, ‘De ooggetuige’ in 1938. De roman opent met de volgende zin:

“Het lot heeft mij ertoe voorbestemd, een bepaalde rol te spelen in het leven van een van die zeldzame mensen, die na de Wereldoorlog zo’n gewelddadige omwenteling en onmogelijk lijden over Europa zouden brengen.”

Aan het woord is een katholiek Beiers arts-psychiater die tijdens de Eerste Wereldoorlog in een veldhospitaal voor geesteszieken werkte. Hier behandelde de arts een korporaal, die Hitler heette. Hitler beweerde dat hij blind was als gevolg van een mosterdaanval. Vooraleer de arts de lezer iets meer vertelt over zijn behandeling van Hitler, schetst hij een kort overzicht van zijn eigen leven, waarbij hij vooral die gebeurtenissen vertelt die indruk op hem maakte of die hem maken tot de man die hij vandaag is. Als lezer ben je halverwege het boek als de arts over zijn tijd in het veldhospitaal begint. Het verhaal stopt echter niet na de Eerste Wereldoorlog, maar verhaalt nog hoe Hitler opklimt in de Duitse politiek, en hoe de arts met zijn familie in Parijs terechtkomt.

De synopsis voor het boek is misleidend. Het geeft de indruk dat het verhaal zich afspeelt tijdens de Eerste Wereldoorlog in een veldhospitaal. Je volgt echter de ontwikkeling van de protagonist gedurende een bepaalde periode in zijn leven. Ik hou wel van een ontwikkelingsroman en kon ‘De ooggetuige’ dan ook waarderen, vooral omwille van de diepzinnigheid. Naast een zakelijke stijl van schrijven gebruikte Weiβ ook beeldende en treffende woorden. Verder valt de invloed van Freud op. Los van dat laatste is ‘De ooggetuige’ vooral een heel leesbaar boek, dat een goed en indringend beeld geeft over de tijdsgeest en de opkomst van Hitler.

Oorspronkelijke titel: Ich, der Augenzeuge.
Jaar van publicatie: 1963.
Uitgeverij van Gennep. Vertaald door W. Wielek-Berg.

Kroniekschrijver van Macondo

In 1982 kreeg de Colombiaanse schrijver Gabriel Garcia Marquez (1927-2014) de Nobelprijs literatuur “Voor zijn romans en kortverhalen, waarin het fantastische en het realistische zijn gecombineerd in een uitgebreid gecomponeerde verbeeldingswereld, welke het leven en de conflicten van een continent weerspiegelt.”

Zijn grootvader.

De oorsprong van het fantastische en realistische lag in de jeugd van de schrijver. Gabriel Garcia Marquez leefde de eerste tien jaar van zijn leven namelijk bij zijn grootouders in Aracatera. Zijn grootvader, Nicolás Marquez was een ex-kolonel en veteraan van de 1000-daagse oorlog. Nicolás was een begenadigd verteller, die met zijn jeugd- en oorlogsverhalen Gabriel sterk beïnvloedde, niet enkel op literair maar ook op politiek en ideologisch gebied. De schrijver zag zijn grootvader als zijn navelstreng met de geschiedenis en de werkelijkheid.

Zijn grootmoeder.

Zijn grootmoeder Tranquilina Iguarán Cotes vertelde vooral fabels en familielegenden. Zij gaf bovendien aan elke natuurlijke gebeurtenis een bovennatuurlijke interpretatie. Als er bij voorbeeld een vlinder langs het raam vloog, stelde zij dat er een brief op komst was. Hoe ongeloofwaardig of fantastisch haar uitspraken ook waren, zij wist ze steeds te vertellen alsof ze echt gebeurd waren. Geen wonder dus, dat in ‘Honderd jaar eenzaamheid’ een vrouw ten hemel stijgt terwijl zij het linnen opvouwt, de familievader zo oud als Methusalem wordt en een kind geboren wordt met een varkensstaart.

Honderd jaar eenzaamheid.

Van ‘Honderd jaar eenzaamheid’ zijn er sinds de eerste Spaanse uitgave in 1967 ongeveer dertig miljoen exemplaren verkocht. De eerste Spaanse editie was in één week uitverkocht en vestigde Gabriel Garcia Marquez’ naam als één van de belangrijkste Latijns-Amerikaanse schrijvers.

Bron: Wikipedia, interview Claudia Dreifus en het boek De wereld van Gabriel Garcia Marquez.