De familie van de 7-jarige Faith leidt een geïsoleerd bestaan op een door droogte getroffen boerderij in Noord-Transvaal. Omdat de moeder van het gezin, Bella, in tovenarij gelooft en Tokoloshe ziet, is Faith opgegroeid met verhalen over geesten. Als de vader het gezin verlaat voor een andere vrouw, glijdt Bella weg in een depressie, en zorgt een zwarte huismeid voor Faith. Wanneer de huismeid wordt vermoord, wordt Bella beschuldigd en opgesloten in een inrichting voor criminele geesteszieken. Pas na de dood van Bella, vijftien jaar later, keert Faith terug naar de boerderij.
‘De vrouw met het witte haar’ bestaat uit twee delen. Het eerste deel gaat over de 7-jarige Faith. Als kind maakt Faith de mentale achteruitgang van haar moeder mee en raakt zij door het aanschouwen van het ouderlijk geweld getraumatiseerd. In het tweede deel lijkt de volwassen Faith te lijden onder dezelfde geestestoestand als haar moeder, Bella.
Terwijl het eerste deel vlot en aangenaam leest, lijdt het tweede deel aanvankelijk onder een zekere stugheid en onbelangrijke details. Vanaf het moment dat Faith impulsief besluit om terug te gaan naar de boerderij, leest het verhaal niet alleen vlotter maar sluit het weer aan bij de hoofdthema’s: trauma’s en angst. De confrontatie met het verleden is hard voor Faith. De monsters uit haar jeugd zijn immers niet de Tokoloshe, maar haar eigen ouders. De surrealistische, mysterieuze toon van het eerste deel maakt plaats voor de realiteit en de verwerking van de kindtrauma’s.
Naast het persoonlijk drama van een Zuid-Afrikaans gezin, is er ook de tijdsgeest. Zuid-Afrika staat op het punt een einde te maken aan de Apartheid. Dit geeft een extra dimensie aan het verhaal. De gelijkenissen tussen het politiek veranderende Zuid-Afrika en het gezin zijn snel gelegd. Net als het huiselijk geweld zijn racisme en wederzijds wantrouwen tussen blank en zwart, grotendeels indirect beschreven. Dit maakt ‘De vrouw met het witte haar’ tot een intens boek.
Oorspronkelijke titel: Gem Squash Tokoloshe.
Jaar van publicatie: 2005.
James Stevens werkt al 35 jaar als butler in Darlington House. Darlington House is onlangs gekocht door een Amerikaans congreslid, de heer Farraday. Voor James, die jarenlang werkte voor de Engelse aristocraat Lord Darlington, is het een aanpassing om voor de Amerikaan te werken. Als James een brief krijgt van de vroegere huishoudster Miss Kenton, besluit hij haar op te zoeken. James hoopt Miss Kenton over te halen, terug in dienst te komen. Aangemoedigd door zijn nieuwe werkgever vertrekt James per auto naar het dorp waar Miss Kenton woont. Tijdens die 6-daagse rit door het zuidwesten van Engeland blikt James terug op zijn carrière als butler.
Qua actie gebeurt er weinig in ‘De rest van de dag.’ Als lezer ben je deelgenoot van de gedachten van James. Naast een terugblik op de carrière van een butler, is er ook aandacht voor het veranderd historisch perspectief. De carrière van James omspant de periode van 1921 tot 1956: een periode waarin veel veranderde, vooral met betrekking tot huispersoneel. James is eigenlijk een reliek van een tijd, die langzaam verdwijnt.
In zijn mijmeringen heeft James het vooral over waarden en idealen, en dan vooral die waarden en idealen, die zo belangrijk waren voor zijn eigen carrière. In de grond zijn het heel Engelse waarden en idealen. Omdat James voortdurend op die waarden en idealen hamert, treedt er een zekere verveling op halverwege het verhaal.
Het einde echter is een ware anticlimax, als blijkt hoe onbetrouwbaar James’ relaas is. Uiteindelijk blijkt dat James zijn leven heeft toegewijd aan idealen en waarden, die hem alles behalve gelukkig maakte. Hij deed wat van hem verwacht werd. Het tragische zit hem niet zozeer in het zelfbedrog, maar vooral in het besef van wat hij opgaf voor zijn carrière, en de erkenning dat zijn leven één grote fout is.
Oorspronkelijke titel: The Remains of the Day.
Jaar van publicatie: 1989.
Herschreven en aangepast naar de actualiteit in januari 2026. In een tijd waarin oorlog opnieuw deel uitmaakt van het dagelijkse nieuws, voelt Remarques boodschap pijnlijk actueel.
Op de vooravond van wapenstilstand, ter nagedachtenis van de Groote Oorlog sta ik even stil bij het het ultieme anti-oorlogsboek: ‘Im Westen nichts Neues’ van de Duitse schrijver Erich Maria Remarque.
Dit boek vormde vele generaties van lezers. Het daagde regimes uit en het is nog altijd ongemakkelijk actueel. Het verhaal achter deze roman is minstens even aangrijpend als wat er op de pagina’s staat.
Jonge soldaat aan het front
Remarque publiceerde zijn roman in 1929, maar de kiem ervan ligt in 1916. Hij was negentien toen hij werd opgeroepen voor het Duitse leger. Aan het Westelijk Front raakte hij meerdere keren gewond. De gruwel, de modder, de angst, de zinloosheid — het sijpelt door elke bladzijde van zijn boek.
Zijn hoofdpersonage Paul Bäumer is geen held. Hij is een jongen die te vroeg volwassen wordt, die zijn vrienden ziet sterven en die uiteindelijk zelf sneuvelt op een dag waarop het legerbericht droog noteert dat er niets nieuws te melden valt.
“Er fiel im Oktober 1918, an einem Tage, der so ruhig und still war an der ganzen Front, dass der Heeresbericht sich nur auf den Satz beschränkte, im Westen sei nichts Neues zu melden. Er war vorübergesunken und lag wie schlafend an der Erde. Als man ihn umdrehte, sah man, dass er sich nicht lange gequält haben konnte; – sein Gesicht hatte einen so gefassten Ausdruck, als wäre er beinahe zufrieden damit, dass es so gekommen war.”
Een bestseller die Duitsland verdeelde
Toen Im Westen nichts Neues verscheen, sloeg het in als een bom. In enkele maanden tijd gingen er in Duitsland meer dan een miljoen exemplaren over de toonbank. Lezers herkenden de waarheid die jarenlang was weggedrukt.
Maar niet iedereen was blij met die eerlijkheid. Nationalistische kringen beschuldigden Remarque van geschiedvervalsing. Ze beweerden dat hij nooit aan het front had gevochten (onwaar) en dat hij Joods was (ook onwaar).
Het boek brak een mythe open: die van de heldhaftige, trotse Duitse soldaat. En dat maakte het gevaarlijk.
Vijand van de staat
Met het aan de macht komen van de nationaal-socialisten in 1933 werd het werk van verrader Remarque verboden. Alle exemplaren ‘Im Westen nichts Neues’ en zijn opvolger ‘Der Weg zurück’ belandden op de brandstapel. Net als vele andere schrijvers week Remarque uit naar Zwitserland, vanwaar hij naar de Verenigde Staten emigreerde. Een jaar later werd hem het Duits staatsburgerschap ontnomen.
In 1943 arresteerden de nazi’s Elfriede Scholz, de jongste zus van Erich M. Remarque. Bij haar terdoodveroordeling zei de rechter: “We kunnen uw broer niet pakken, maar u zult zijn straf dragen.”
De eerste verfilming: Hollywood, 1930
Lang voor Netflix het verhaal opnieuw naar het scherm bracht, was er de Engelstalige verfilming uit 1930, geregisseerd door Lewis Milestone. Remarques boek was immers niet enkel in Duitsland, maar ook in het buitenland een groot succes.
Milestones film was revolutionair voor zijn tijd: rauw, realistisch en technisch vernieuwend. Hij won twee Oscars en werd wereldwijd geprezen – behalve in Duitsland, waar nazi‑militanten de vertoningen verstoorden door stinkbommen te gooien en witte muizen los te laten in de zaal.
De film werd uiteindelijk in Duitsland verboden.
Van Hollywood naar Netflix
In 2022 kreeg Im Westen nichts Neues een nieuwe verfilming, en dan nog wel voor het eerst door een Duitse regisseur. De film won meerdere Oscars en bracht Remarques boodschap opnieuw naar een wereldwijd publiek.
Waar de film uit 1930 van Milestone vooral de psychologische impact van de oorlog benadrukte, legt de Duitse versie de nadruk op de industrialisering van geweld, bureaucratische onverschilligheid en de zinloosheid van de laatste oorlogsuren.
Beide films tonen op hun eigen manier hoe elke generatie opnieuw probeert te begrijpen wat oorlog met een mens doet.
Het ultieme anti-oorlogsboek
Im Westen nichts Neues is meer dan een anti‑oorlogsroman. Het is een getuigenis van een generatie die werd opgeofferd. Het is een waarschuwing tegen propaganda en geschiedvervalsing. Het is een herinnering dat literatuur gevaarlijk kan zijn en zelfs levens kan kosten.
Boeken 
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.