Vergeven en vergeten van Philip Kerr

‘Eerlijk, ik heb tijdens de oorlog het een en ander gedaan waar ik niet trots op ben. Dat is niet bijzonder. Zo gaat dat in een oorlog. Iedereen die erbij betrokken raakt, houdt er het gevoel aan over dat hij een crimineel is die slechte dingen heeft gedaan. Met uitzondering van de echte criminelen natuurlijk, er is nog nooit een manier ontdekt om hun geweten wakker te schudden.’

München, 1957. Duitsland maakt zich op voor een nieuw hoofdstuk, dat van economische motor van Europa. De littekens en sporen die de nazi’s achterlieten op de zwarte ziel van Bernie Gunther zijn niet weg te wissen. Hij heeft een andere naam moeten aannemen en woont nog steeds in München. Als rechtgeaarde Berlijner heeft hij zich nooit thuis gevoeld in München. Wanneer kennissen uit Berlijn zijn pad kruisen en hem herkennen, wordt hij gechanteerd. Maar de chantage draait positief uit. Het levert hem een nieuwe job op als onderzoeker van schadeclaims bij Munich RE.

Zijn nieuwe werkgever stuurt hem naar Athene om een claim voor een gezonken schip te onderzoeken. Hier ontdekt Gunther dat het schip voor de oorlog toebehoorde aan een Griekse Jood. En dat er Duitsers zijn die tot elke prijs hun oorlogsmisdaden in Griekenland willen toedekken.

Hoewel er na ‘Vergeven en vergeten’ nog een boek volgde, is dit de zwanenzang van een onvergetelijk romanpersonage. Gunthers geestelijke vader, Philip Kerr, stierf namelijk enkele weken voor de publicatie van dit boek.

Doorheen dit weemoedige verhaal maakt Gunther constant de balans op van zijn eigen leven en dat van zijn vaderland. Hij verlangt ernaar om afscheid te nemen van Bernie Gunther en alles wat met hem te maken heeft, zijn ingewikkelde geschiedenis, zijn ongemakkelijke manier van denken, zijn onvermogen zich aan te passen. Zijn geschiedenis begon trouwens in de jaren twintig bij de Berlijnse politie waar hij een sterke reputatie op bouwde als rechercheur. Toen de nazi’s aan de macht kwamen, stapte hij op. Niettemin kruisten nazikopstukken constant zijn pad en werkte hij voor illustere opdrachtgevers als Goebbels en Nebe.

De Tweede Wereldoorlog en de wandaden van de nazi’s lopen als een rode draad door de Bernie Gunther thrillers. Elk boek eindigt met extra context en uitleg bij de geschiedenis. De reeks behoort tot het hard-boiledgenre. Cynisme, een grote mond en een stevig paar vuisten zijn dan ook Gunthers handelsmerken. Vrouwen in dit genre zijn steevast femmes fatales en onbetrouwbaar. Gunthers cynisme over de femme fatale in ‘Vergeven en vergeten’ is echter ongegrond. Na de donkere periode van de nazigruwel gloort er uiteindelijk een nieuwe toekomst voor hem, niet in de liefde maar beroepsmatig. Met de job die hij aangeboden krijgt op het einde van zijn avontuur in Athene, kan hij zijn plaats innemen in een nieuwe morele orde. Of hij ingaat op het aanbod, mag de lezer zelf invullen.

Oorspronkelijke titel: Greeks Bearing Gifts
Datum van publicatie: 2018

The American van Martin Booth

Ik krijg geen hoogte van hem. Hij cirkelt rond als een gier die wacht tot het lijk stil ligt, zijn aanwezigheid stoort voortdurend, hij is als een bromvlieg die steeds net buiten bereik blijft van het opgevouwen sportkatern van de krant. Als een wesp op het picknicklaken. Hij wacht zijn tijd af. Maar waarom?’ Ik wil hem niet doden. Maar schaduwfiguren laten zich niet zomaar wegjagen. Toch moet hij mijn laatste schaduwfiguur zijn.

Vanwege de vlinders die hij schildert, noemen de inwoners van het dorpje hem signor Farfalle. De naam die op zijn briefwisseling staat, is niet zijn echte naam. Die houdt hij voor zich. Hoewel hij zijn gedachten met de lezer deelt, deelt hij geen persoonlijke gegevens. Veel te gevaarlijk. Alle politiediensten en geheime diensten hebben namelijk een dik dossier over hem. Al heel zijn leven kijkt hij achterom. Schaduwfiguren herkent hij meteen. De schaduwfiguur die hem nu volgt, is anders. Hij is geen agent of spion. Niettemin moet hij hem kwijtraken. Hoewel hij zich nooit aan een plek heeft gehecht of vriendschappen sloot, heeft hij zijn hart aan dit Italiaanse dorpje en een lokale schoonheid verloren.

Martin Booth beheerste zijn vak uitmuntend, want dit boek is goed geschreven, heeft een interessante setting en opbouw. Na honderd pagina’s krijg je een antwoord op de vraag waarom het ik-personage altijd achterom kijkt. Signor Farfalle is een piccolo van de dood: hij maakt wapens. Zijn klanten zijn voornamelijk huurmoordenaars. Wanneer hij aan de slag gaat voor zijn laatste klant, merkt hij de schaduwfiguur op. Is er een connectie tussen die schaduwfiguur en zijn laatste klant? Wie is die schaduwfiguur? Zal hij moeten vluchten of bouwt hij een nieuwe toekomst op met Clara? ‘The American’ blijft boeien tot de allerlaatste zin. Voor thrillerliefhebbers zal dit boek te traag op gang komen en onvoldoende boeien. Maar voor lezers, die graag in het hoofd zitten van een onalledaags romanpersonage, is het genieten. Signor Farfalle heeft bovendien een mening over zijn branche en werk. Een mening, die hout snijdt, maar die niet de jouwe hoeft te zijn.

Oorspronkelijke titel: A Very Private Gentleman
Jaar van publicatie: 1991

Fictieve held: Maigret

Umberto via Unsplash

Hoewel hij sinds 1972 van een welverdiend pensioen geniet blijft hij populair. Simenons man bij de Parijse moordbrigade schittert nu al 90 jaar onafgebroken op papier. Ook als bioscoop- en filmheld doet commissaris Maigret het goed.

In 2017 werd hij nog gespeeld door Rowan Atkinson. Aanvankelijk had Atkinson bedankt voor de rol. Hij zag niet hoe hij een gewone man kon vertolken. Maigret heeft immers geen grote mond of superbrein. Hij gebruikt geen drugs, speelt geen viool of operamuziek. Zedenpreken en cynisme is hem vreemd. Net als buitenechtelijke relaties en het leven als vrijgezel. Hij is gelukkig getrouwd en zijn vrouw maakt geen probleem van zijn onregelmatige werkuren.

Atypische held

Hij zoekt geen gerechtigheid. Dat laat hij over aan de rechtbank. Als speurder wil Maigret de ander vooral begrijpen. Zijn superkrachten zijn luisteren en observeren. Hoewel hij commissaris is, schaduwt hij verdachten en loopt hij cafés binnen voor informatie. Zijn wereld is die van de gewone man met zijn gebreken en zwakheden.

Bij het begin van een onderzoek verwerpt hij geen enkele hypothese. Voor zijn beroemde methode Maigret zakken buitenlandse collega’s af naar de lichtstad, zodat ze hem in actie kunnen zien. Maigret is veeleer een ambtenaar, weliswaar een atypische: hij houdt niet van papierwerk en vergaderingen. Niet alleen Maigret, ook de verhalen over hem zijn atypisch. Naast andere detectives valt een Maigret op door de sfeer, de karakterisering en het beperkte plot. Toch zijn ze spannend. Simenon had daar zo zijn technieken voor. 

Populaire held

De eerste Maigret schreef Georges Simenon in 1930. ‘Pietr-le-Letton’ was overigens het eerste boek waarvoor Simenon geen pseudoniem gebruikte; hij vond het goed genoeg om er zijn eigen naam onder te zetten. Vier jaar later kwam er een voorlopig einde aan de reeks. Simenon wou zich vooral toeleggen op roman durs, zijn literair werk. Maar de Maigrets verkochten beter. Dus begon Simenon vanaf 1940 opnieuw Maigrets te schrijven. Bovendien steeg met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog de behoefte aan ontspanningslectuur. In totaal schreef Simenon 75 romans en 28 kortverhalen over de populaire commissaris. Zijn allerlaatste boek in 1972 was een Maigret: Maigret et monsieur Charles. 

De bioscoop- en filmheld

Regisseurs en producten zagen snel brood in de verfilming van de Maigrets. Tussen 1932 en 1945 verschenen de eerste films. Volgens Maigret-kenners beïnvloedde de vertolking van Jean Gabin tussen 1958 en 1963 Simenon bij het verder uitwerken van zijn held. Vanaf de jaren 60 tot nu zijn er al verschillende televisieseries geweest.

De foto bij dit blog komen van Wikimedia Commons en zijn in het publieke domein. Voor het blog gebruikte ik verschillende internetbronnen, waaronder Wikipedia.

De foto bovenaan is van Umberto via Unsplash