Enigma van Robert Harris

Over Bletchley Park en codes.

In december 1942 weten de Britten de moeilijkste Enigma-code, Haai, te ontcijferen. Haai is de code die de gevreesde Duitse U-boten gebruiken. Omdat de geallieerden nu de berichten van de U-boten kunnen lezen, kunnen ze de slag om de Atlantische Oceaan in hun voordeel beslechten. In april 1943 veranderen de Duitsers de codes voor Haai plots. Tot hier de historische feiten waartegen de roman zich afspeelt.

Nu het plot en de personages die Robert Harris voor zijn tweede roman ‘Enigma’ bedacht. Tom Jericho, die een cruciale rol speelde bij het ontcijferen van Haai, verblijft in april 1943 in Cambridge. Hier tracht hij te herstellen van een zenuwinzinking. Hij wordt echter bij hoogdringendheid teruggeroepen naar Bletchley Park. Een miljoen ton aan geallieerde scheepsvracht is immers onderweg naar Europa vanuit New York, en zal hoogstwaarschijnlijk recht op de U-boten varen. Tom heeft echter zijn eigen besognes naast Haai. De vrouw van wie hij houdt, verdwijnt plots uit Bletchley. Bovendien vindt Tom gecodeerde boodschappen in haar huis. En blijken er dossiers ontvreemd te zijn. Meer dan genoeg raadsels voor Tom. Kan Tom al die raadsels tijdig ontwarren? En is er een samenhang?

Harris werkte drie jaar aan ‘Enigma’ en interviewde voormalige medewerkers van Bletchley Park. Het was geen makkelijke klus voor Harris om de uitleg rond coderen en decoderen te begrijpen, en dit is soms te merken aan de roman. ‘Enigma’ komt soms iets te technisch over. Daarenboven weet Harris het topje van Toms passie voor wiskunde te beroeren, maar het blijft afstandelijk. En dat is best jammer. Ook komt Tom als personage niet altijd zo geloofwaardig over; hij is soms te naïef.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog en ook lang daarna, mochten medewerkers van Bletchley Park onder geen beding over hun werk praten. Zo is er overigens het verhaal van een getrouwd koppel, die niet van elkaar wisten dat ze beiden op Bletchley Park werkten. Dit gegeven van, de ene hand die niet weet wat de andere doet, is een gedroomd scenario voor een thriller. Uiteraard mag Harris zich binnen het medium roman vrijheden veroorloven. Zo krijgt Tom hulp bij het ontrafelen van al die mysteries. Hulp die geloofwaardig overkomt in het kader van het verhaal. Op het verhaal valt weinig aan te merken. Harris kent zijn metier. Hoewel, in mijn optiek, het verhaal net iets sterker had kunnen zijn, als niet alle eindjes zo netjes aan elkaar geknoopt waren.

‘Enigma’ is niet Harris’ sterkste boek, maar niettemin de moeite waard om te lezen, al was het maar om de sfeer van die tijd op te snuiven.

 

Oorspronkelijke titel: Enigma
Jaar van uitgave: 1995

Mijn leeswereld: de Tweede Wereldoorlog

Naast boeken bespreken neem ik af en toe ook mijn leeswereld onder de loep. Vandaag blik ik terug op enkele boeken die ik de voorbije maanden las of toch net niet, en die betrekking hebben op de Tweede Wereldoorlog.

Aanvang januari ontleende ik ‘Daar is hij weer’ van Timur Vermes. Het idee en thema sprak me wel aan. ‘Daar gaat hij weer’ gaat namelijk over Adolf Hitler, die in 2011 wakker wordt op een verlaten veld in Berlijn. De mensen, die Hitler tegenkomt, zien hem als een imitator. Dit leidt tot komische situaties en een nieuwe Hitler hype, als Hitler 66 jaar na zijn overlijden begint aan een succesvolle televisiecarrière.

‘Daar gaat hij weer’ kon me matig boeien en niet overtuigen, vooral daar de Hitler figuur niet overeenkwam met mijn eigen perceptie. Bovendien leek me een goede kennis over de Duitse politiek en geschiedenis wenselijk om het boek beter te begrijpen. Ik stopte dan ook na een paar hoofdstukken. Maar wie weet, misschien probeer ik later nog eens en lees het vanuit een andere insteek.

Wat ik wel las, en intussen besprak, was ‘De ooggetuige‘ van Ernst Weiβ. Sommige zien in ‘De ooggetuige’ de bevestiging dat Hitler tijdens de Eerste Wereldoorlog behandeld werd voor gesimuleerde blindheid. De bewijzen hiervoor ontbreken echter. Los van de speculaties in hoeverre ‘De ooggetuige’ reële feiten bevat, is het een goed en interessant boek.

De hele natie trad mettertijd volledig in dienst van de oorlog, die geleidelijk alles verslond en niets teruggaf uit zijn muil. Groot of klein gold niet meer, alles was waardevol als massa, waardeloos op zichzelf. Uit ‘De ooggetuige’

Andere boeken die ik hier graag vermeld, zijn ‘Orders from Berlin’ van Simon Tolkien en ‘The spy who loved’ van Clare Mulley.

The spy who loved’ is een biografie over Maria Krystyna Janina Skarbek, beter gekend onder de naam Christine Granville. Zij was een Poolse agente en spionne voor de Engelsen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Naast het verhaal over een opmerkelijke vrouw, vertelt ‘The spy who loved’ veel over Polen tijdens de Tweede Wereldoorlog en het verzet in Frankrijk. ‘Orders from Berlin’ van Simon Tolkien daarentegen is een roman, waar ik me in Londen waande tijdens de Blitz. In ‘Orders from Berlin’ geeft Hitler toestemming aan een agent in Londen om Churchill te vermoorden. De agent is overigens ook in dienst van de Engelse geheime dienst; een dubbelspion, dus. Het boek draait vooral om de vraag waarom die dubbelspion Churchill wil vermoorden, en waarom hij voor de vijand werkt.

Las je één van bovenstaande titels?

Afbeelding bij dit blog is van Detonator via Pixabay

De ooggetuige van Ernst Weiß

De opkomst van Hitler.

Ernst Weiβ schreef zijn bekendste boek, ‘De ooggetuige’ in 1938. De roman opent met de volgende zin:

“Het lot heeft mij ertoe voorbestemd, een bepaalde rol te spelen in het leven van een van die zeldzame mensen, die na de Wereldoorlog zo’n gewelddadige omwenteling en onmogelijk lijden over Europa zouden brengen.”

Aan het woord is een katholiek Beiers arts-psychiater die tijdens de Eerste Wereldoorlog in een veldhospitaal voor geesteszieken werkte. Hier behandelde de arts een korporaal, die Hitler heette. Hitler beweerde dat hij blind was als gevolg van een mosterdaanval. Vooraleer de arts de lezer iets meer vertelt over zijn behandeling van Hitler, schetst hij een kort overzicht van zijn eigen leven, waarbij hij vooral die gebeurtenissen vertelt die indruk op hem maakte of die hem maken tot de man die hij vandaag is. Als lezer ben je halverwege het boek als de arts over zijn tijd in het veldhospitaal begint. Het verhaal stopt echter niet na de Eerste Wereldoorlog, maar verhaalt nog hoe Hitler opklimt in de Duitse politiek, en hoe de arts met zijn familie in Parijs terechtkomt.

De synopsis voor het boek is misleidend. Het geeft de indruk dat het verhaal zich afspeelt tijdens de Eerste Wereldoorlog in een veldhospitaal. Je volgt echter de ontwikkeling van de protagonist gedurende een bepaalde periode in zijn leven. Ik hou wel van een ontwikkelingsroman en kon ‘De ooggetuige’ dan ook waarderen, vooral omwille van de diepzinnigheid. Naast een zakelijke stijl van schrijven gebruikte Weiβ ook beeldende en treffende woorden. Verder valt de invloed van Freud op. Los van dat laatste is ‘De ooggetuige’ vooral een heel leesbaar boek, dat een goed en indringend beeld geeft over de tijdsgeest en de opkomst van Hitler.

 

Oorspronkelijke titel: Ich, der Augenzeuge.
Jaar van publicatie: 1963.