In 1930 won Sinclair Lewis (1885 – 1951) als eerste Amerikaan de Nobelprijs voor Literatuur. De Nobelprijscommissie prees zijn kunstige, doortastende en beeldende beschrijvingen en zijn begaafdheid om met humor en scherpzinnigheid nieuwe karakters te creëren.
Dankzij romans als Main Street (1920), Babbitt (1922) en Arrowsmith (1925) was Lewis populair en geliefd in de jaren 20 van de vorige eeuw. In de 21e eeuw overschaduwde andere Amerikaanse schrijvers zoals F. Scott Fitzgerald en Ernest Hemingway zijn werk en faam.
Toch is er sinds 2010 hernieuwde belangstelling voor het werk van Lewis. Na de Amerikaanse presidentsverkiezingen in 2016 (Trump vs. Clinton) schoot zijn roman It Can’t Happen Here (Dat gebeurt hier niet uit 1935) omhoog naar de top van de bestsellerslijst van Amazon.
In It Can’t Happen Here verslaat journalist Doremus Jessup de verkiezingscampagne van de xenofobe en haatzaaiende populist Buzz Windrip. Wanneer Windrip de presidentsverkiezingen met een overgrote meerderheid wint, installeert hij een fascistisch regime. Politieke tegenstanders laat hij opsluiten en hij dreigt ermee delen van Zuid-Amerika, Mexico en Canada te annexeren. Jessup gelooft niet dat de situatie zal standhouden. Want wat gebeurt, kan toch niet in de VS gebeuren! Of wel?
Het beeld bij dit blog is van Oscar White, Pach Brothers Studio en komt van Wikimedia Commons.
Op 22 oktober 1926 publiceerde uitgeverij Scribner The Sun Also Rises (En de zon gaat op) van Ernest Hemingway (1899-1961). The Sun Also Rises was Hemingway’s eerste grote roman. Het was een stilistische doorbraak door zijn economische stijl en zijn snel, ritmisch en helder proza. Het commerciële succes van deze roman populariseerde de term ‘Lost Generation’. Oftewel: de generatie die tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) jongvolwassen werd.
The Lost Generation verwijst ook naar een groep kunstenaars en schrijvers die zich na de Eerste Wereldoorlog hadden gevestigd in Parijs. Het waren voornamelijk Amerikanen, die hadden gevochten in de Eerste Wereldoorlog, maar die thuis in de VS waren geconfronteerd met onbegrip over het overgehouden oorlogstrauma.
Zelf kwam de avontuurlijke Hemingway in mei 1918 per schip aan in Europa, waar hij enkele weken later ernstig gewond raakte. Vervreemd in eigen land na dat Europees avontuur verhuisde Hemingway met zijn vrouw Hadley Richardson (1891-1979) naar Parijs in 1921. Hier woonde en werkte Hemingway tot 1928 en ontpopte zich tot een van de belangrijkste vertegenwoordigers van the Lost Generation.
Net als Hemingway woont het hoofdpersonage van The Sun Also Rises, Jake Barnes, in Parijs en werkt hij er als journalist. De roman volgt de onvoltooide liefdes en vriendschappen van Jake. Als gevolg van een verwonding opgelopen tijdens de Eerste Wereldoorlog kan Jake geen seksuele relaties meer hebben. Toch voelt hij zich aangetrokken tot Brett Ashley, een socialite. Aanvankelijk probeert Jake zijn liefde voor Brett te ontvluchten door een vriend te vergezellen op een vistocht naar Spanje. Het Festival van San Fermin in Pamplona is uiteindelijk de plek waar alle personages met hun angsten en verlangens samenkomen.
Hemingway had zijn roman eerst de titel Fiesta gegeven, maar koos ten slotte voor The Sun Also Rises. Hij had namelijk een citaat uit het Oude Testament voor zijn roman geplaatst: ”Eén generatie gaat voorbij, en een andere generatie komt, maar de aarde blijft voor eeuwig bestaan”. “Ook de zon komt op, en de zon gaat onder, en haast zich naar de plaats waar hij opkwam.” Voor Hemingway ging de roman niet over het verlies van een generatie; de personages waren weliswaar gehavend maar niet verloren. De zon blijft immers voor eeuwig op en ondergaan, net als de aarde blijft draaien.
De boekomslag van de eerste editie van The Sun Also Rises. De afbeelding op de cover is van Cleo Damianakes (1895 – 1979). Het getekend portret van Hemingway op de achterkant van de boekomslag is van Jack Blomsfield. De foto van Hemingway rechts is een portret van de Ermeni Studios uit Milaan in Italië. Zowel de afbeelding als de foto zijn in het publieke domein.
Sommige boeken verliezen hun glans zodra de context verandert. Met Animal Farm en 1984 schreef George Orwell (1903 – 1950) werken die relevant blijven. Deze klassiekers blijven we lezen en citeren, want ze leggen iets bloot, namelijk de mechanismen van macht en manipulatie.
De lastige publicatie van Animal Farm.
Op 19 maart 1944 schreef George Orwell aan zijn uitgever Victor Gollancz dat hij een klein politiek sprookje had geschreven van zo’n 30.000 woorden. Hij noemde het Animal Farm. Orwell vreesde echter dat Gollancz het niet zou willen publiceren vanwege het uitgesproken anti-Stalinistische karakter. Die vrees bleek gegrond: Gollancz wees het manuscript af. Niet omdat hij het oneens was met de inhoud—integendeel, hij stond volledig achter Orwells kritiek—maar omdat zo’n felle kritiek in een tijd waarin de Russen samen met het Verenigd Koninkrijk vochten tegen Nazi-Duitsland, niet kon worden gerechtvaardigd.
Orwell moest op zoek naar een andere uitgever. Maar dat bleek niet zo makkelijk. Drie andere uitgevers weigerden Animal Farm om dezelfde reden als Victor Gollancz. Alsof dat nog niet genoeg was, was er bijna geen manuscript meer geweest! In juni 1944 werd Orwells flat in Londen getroffen door een Duitse V1-bom. Na uren zoeken tussen het puin vond Orwell het manuscript terug—gekreukt, maar intact.
Gelukkig vond Orwell gehoor bij Secker & Warburg, een uitgeverij die bekend stond om haar kritische houding tegenover zowel het fascisme als het communisme. In maart 1945 accepteerde Frederic Warburg het manuscript. Door de rantsoenering van het papier duurde het tot augustus voor het boek eindelijk verscheen.
Het ontstaan van Animal Farm.
Het idee voor Animal Farm was al jaren eerder ontstaan, als rechtstreeks gevolg van Orwells ervaringen tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936 tot 1939). In december 1936 reisde hij naar Spanje als journalist, maar hij meldde zich al snel als vrijwilliger om te vechten tegen de Nationalisten van Franco. De marxistische militie (POUM) waar Orwell zich bij aansloot, kwam in conflict met de Spaanse communisten en werd verboden. Door de heksenjacht op POUM moest Orwell ternauwernood Barcelona ontvluchten. Terug thuis in Engeland was hij een overtuigd antistalinist. In zijn ogen had Stalin de idealen van de Russische Revolutie verraden.
In Animal Farm nemen de dieren de macht over op een boerderij. Aanvankelijk lijkt de revolutie hun leven te verbeteren: alle dieren zijn immers gelijk. Maar dan grijpen de varkens de macht. Ze ontwikkelen het “Animalisme”, herschrijven de regels en onderdrukken de andere dieren. Uiteindelijk blijkt: sommige dieren zijn meer gelijk dan andere.
Na het succes van Animal Farm werkte Orwell zijn visie van een totalitaire maatschappij verder uit in zijn roman 1984.
De inspiratie voor 1984.
In 1984 stelde Orwell zich voor hoe Groot-Brittannië eruit zou zien onder Stalinistisch bewind. Voor zijn dystopie liet hij zich inspireren door Jack London (The Iron Heel), Jevgeny Zamyatin (Wij), Aldous Huxley (Brave New World) en Arthur Koestler (Darkness at Noon).
Van London (1876 – 1916) nam hij het idee over van een langdurige, georganiseerde elitemaatschappij en de pessimistische kijk. Van Zamyatin (1884 – 1937) ontleende hij het idee van een totalitaire staat die het privéleven en de gedachten controleert. Voor de martelscènes en het concept van gedachtencorrectie haalde Orwell de mosterd bij Koestler (1905 – 1983). En hoewel Orwell in tegenstelling tot Huxley (1894 – 1963) koos voor brute repressie, erkende hij Brave New World als een alternatieve vorm van onderdrukking. Controle kan ook door genot en afleiding.
Wat Orwell zelf verzon was het concept van Newspeak. Via taal kan de waarheid verdraaid worden of gebeurtenissen anders uitgelegd worden.
Dit citaat uit 1984 is een voorbeeld van Orwelliaanse Newspeak. Hier worden 2 tegenstellingen naast elkaar gezet.
Big Brother is watching you.
In 1984 leeft Winston Smith in een wereld waarin de Partij bepaalt dat twee plus twee vijf is. Hij wordt gestraft voor het bijhouden van een dagboek en voor het hebben van seks om het plezier. Zijn wangedrag brengt Winston regelrecht in de martelkamer van het Ministerie van Liefde. Pas nadat Winston Big Brother liefheeft en zijn geest heeft laten doden, mag hij terug naar huis.
Winston had beter moeten weten. Als medewerker van het Ministerie van Waarheid herschreef hij oude krantenartikels, zodat het verleden altijd strookt met het heden. Want wie het verleden controleert, controleert de toekomst. En wie het heden beheerst, herschrijft het verleden. In 1984 is elke gedachte onderworpen aan controle. “Big Brother is watching you” is geen waarschuwing, maar een feit.
Pleidooien voor kritisch denken.
Tot 1988 waren zowel Animal Farm als 1984 verboden in de Sovjet-Unie. Toch kende een enkeling ze wel. Wat hen verbaasde, was hoe een auteur die nooit in de Sovjet-Unie had geleefd, zo herkenbaar schreef over hun maatschappij.
In december 2022 was de roman 1984 de meest populaire download op het platform van de Russische boekverkoper LitRes. De aanleiding voor die populariteit was de Russische inval in Oekraïne.
Orwells werk blijft, decennialang na zijn dood, relevant. Zowel 1984 als Animal Farm herinneren ons eraan hoe de waarheid kan worden gemanipuleerd. Het zijn pleidooien om kritisch te zijn en te blijven, zodat twee plus twee vier blijft.
De afbeelding bij het citaat uit 1984 is gemaakt met AI. De foto is George Orwell komt van Wikimedia Commons. Copyright van deze foto berust bij Cassowary Colorizations.
Dit blog is een update van een eerder blog over 1984.
Boeken 
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.