Op 20 september 1943 schreef John Steinbeck (1902 – 1968) aan zijn vrouw: “ik heb dingen gedaan die ik moest doen, en ik denk niet dat iets me ertoe zal brengen ze opnieuw te doen.” Eerder die maand had Steinbeck de geallieerde landing in Italië meegemaakt. Twijfels over zijn eigen moed waren daarbij snel verdwenen.
Tijdens de explosies in Italië waren zijn trommelvliezen gebarsten en was hij geraakt door granaatscherven. Een jaar later raakte Steinbeck weer gewond tijdens een explosie in Noord-Afrika. Hij werkte dan wel als oorlogscorrespondent, naast eten en drinken met de soldaten achter vijandelijke linies, vocht hij ook met hen mee.
In Noord-Afrika raakte hij oorlogsmoe en nam hij ontslag.
Als oorlogscorrespondent concentreerde Steinbeck zich op de menselijke kant van de oorlog, in plaats van op de gevechten. En vertelde hij de verhalen van diegene die tijdens de oorlog amper aandacht kregen, maar die toch belangrijk waren voor de oorlogsinspanningen zoals mijnenvegers en havenarbeiders. Die aandacht was immers zijn handelsmerk als schrijver.
Zijn verslagen voor de New York Herald Tribune werden in 1958 gebundeld onder de titel Once There Was a War.
Februari 1945. De geallieerde luchtmacht bombardeert de Duitse stad Dresden. In 3 dagen tijd voeren ze 4 bombardementen uit. De vuurstorm, die ontstaat door de bommenregen, herleidt de oude binnenstad tot as en puin. De menselijke tol is hoog, met 25.000 doden en 30.000 gewonden. Voor het opruimen van de menselijke restanten zetten de autoriteiten krijgsgevangenen in.
Een van die krijgsgevangenen is de 22-jarige Amerikaanse soldaat Kurt Vonnegut (1922 – 2007). Hij heeft het bombardement op Dresden, doorgebracht diep onder de grond, omringd door dierenkadavers, op een plek die Slachthof Fünf heet.
Maart 1969. De roman Slaughterhouse-Five, or The Children’s Crusade (Slachthuis Vijf, of de Kinderkruistocht) schiet naar de top van de The New York Times Best Sellers List en groeit uit tot een cultklassieker. Van de ene op de andere dag is de 46-jarige schrijver Kurt Vonnegut een icoon.
Het onzegbare moest eruit.
Toen Vonnegut na de bevrijding terugkeerde naar de Verenigde Staten, trouwde hij, kreeg hij kinderen en werkte hij voor General Electric. In 1950 besloot hij voluit te gaan voor een carrière als schrijver; Schrijven ging hem namelijk goed af.
Niet lang na zijn terugkeer uit Duitsland schreef hij over wat hij in Dresden gezien en beleefd had. Doorheen de jaren schreef hij 5.000 pagina’s vol over Dresden, maar omdat het geschrevene hem niet beviel of gewoonweg niet voor publicatie bestemd was, gooide hij het weg. Dresden bleef hem achtervolgen. Het onzegbare moest er uit. Maar dat zou meer dan 20 jaar duren.
Vonneguts Dresden-roman.
Tot zijn zesenveertigste was Kurt Vonnegut voornamelijk een schrijver van korte sciencefictionverhalen voor tijdschriften. In het sciencefictiongenre kon hij zijn pessimisme kwijt. Ook had hij vijf romans geschreven. Die romans waren positief onthaald door critici, maar het commerciële succes bleef uit. Maar toen zag zijn Dresden-roman het levenslicht en zou niets meer hetzelfde zijn voor Vonnegut.
In Slaughterhouse-Five wist hij – met succes – sciencefiction te verbinden met zijn eigen geschiedenis. Tegelijkertijd erkende hij met humor en cynisme dat de realiteit opgeroepen in het verhaal een illusie is. Het verhaal dat hij vertelt, is min of meer echt gebeurd.
Billy, het hoofdpersonage in Slaughterhouse-Five, overleeft het bombardement op Dresden. In 1969 wordt Billy ontvoerd door aliens, die hem leren om alleen de gelukkige momenten van zijn leven te beleven. Maar Billy is getraumatiseerd. Telkens als het minder goed gaat in zijn leven, herbeleeft hij zijn herinneringen aan zijn tijd als krijgsgevangene in Duitsland.
Wapen voor de tegenstanders van Vietnam.
Doordat Vonnegut in zijn roman de romantisering van de Tweede Wereldoorlog met de brute realiteit in Vietnam vergeleek, werd Slaughterhouse-Five gelezen als een kritiek op de Vietnamoorlog (1955 – 1975). Het duurde niet lang of Slaugherhouse-Five groeide uit tot een cultklassieker.
The Moratorium to End the War in Vietnam op 15 oktober 1969 bracht miljoenen Amerikanen op straat. Hevige debatten over de rol van de VS in interne mondiale conflicten verdeelden de samenleving.
Voor de tegenstanders van de Vietnamoorlog was Slaughterhouse-Five, or The Children’s Crusade een weerspiegeling van hun gevoelens van machteloosheid. Oorlog is niet heroïsch, maar juist chaotisch, absurd en destructief.
Ook maakt de subtitel van Vonneguts Dresden-roman duidelijk dat het voornamelijk 18-jarigen zijn die de wapens moeten opnemen en ten strijde moeten trekken. En laat het nu net die jonge mensen zijn, die protesteerden tegen de Vietnamoorlog.
So it goes.
Kurt Vonnegut had een moeilijke relatie met de succesvolle ontvangst van zijn roman Slaughterhouse-Five. Aan de ene kant was hij dankbaar dat zijn boek een stem gaf aan de absurditeit en wreedheid van oorlog. Aan de andere kant was hij sceptisch over de invloed ervan. Want oorlog heeft altijd bestaan en zou blijven bestaan volgens de schrijver.
Net als censuur. Slaughterhouse-Five wordt met de regelmaat van de klok geweerd uit schoolbibliotheken in de VS. Dit vanwege de expliciet seksuele scènes, geweld en obscene taal. Want behoudsgezind Amerika was en is nog altijd niet te spreken over Vonneguts klassieker.
Nothing happened that night. It was the next night that about one hundred and thirty thousand people in Dresden would die. So it goes. (*)
In 2020 verwerkten Albert Monteys en Ryan North Slaughterhouse-Five als graphic novel.
* Na het bombardement op Dresden beweerde Hitlers propagandaminister Goebbels, dat er 250.000 doden te betreuren waren.
Voor zijn roman Slaughterhouse-Five baseerde Vonnegut zijn schatting over het aantal doden op wat hij had gehoord na de aanval op Dresden. En op wat hij met zijn eigen ogen had gezien.
Al wat onverklaarbaar is of met de dood te maken heeft in Slaughterhouse-Five, verklaarde Vonnegut met ‘so it goes’ – zo gaat het nu eenmaal.
In ‘spotlight op’ ontruk ik een boek en zijn auteur uit de vergetelheid. Of breng ik een klassieker terug onder de aandacht. Vandaag is het spotlight gericht op: De wand van Marlen Haushofer.
Marlen Haushofer (1920 – 1971) geldt als een van de belangrijkste Oostenrijkse schrijfsters van de twintigste eeuw.
Als kind was ze fantasierijk en weetgierig. Voor ze naar de lagere school ging, kon ze al lezen. Op school blonk ze uit in het schrijven van opstellen. Tot haar negentiende schreef ze verhalen en gedichten, zonder de bedoeling om ze ooit te publiceren. Na de Tweede Wereldoorlog bood ze haar werk ter publicatie aan.
Pas in 1963 brak ze door met haar roman Die Wand (De wand). Deze roman wordt gezien als het hoogtepunt uit haar carrière.
In De wand gaat een vrouw een weekend logeren bij haar nicht in een jachthuis in de Oostenrijkse bergen. Na de eerste nacht beseft ze dat ze alleen is. Wanneer ze op onderzoek gaat, stoot ze op een ondoordringbare glazen wand, die uit het niets is opgerezen. Achter de muur is alle leven uitgestorven.
In het gezelschap van een hond, een kat en een koe probeert de vrouw te overleven. Ook schrijft ze haar gedachten op om de eenzaamheid te verdrijven.
Trailer van de film Die Wand (2012) met Martha Gedeck.
Das einzige Wesen im Wald, das wirklich recht oder unrecht tun kann, bin ich. Und nur ich kann Gnade üben. Manchmal wünsche ich mir, diese Last der Entscheidung liege nicht auf mir.
Boeken 
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.